رژیم‌های پروتئین بالا (اتکینز و دوکان)؛ لاغری سریع به قیمت نابودی کلیه‌ها؟

در دنیای تناسب اندام، “پروتئین” پادشاه است. رژیم‌هایی مانند اتکینز (Atkins) و دوکان (Dukan) با وعده کاهش وزن سریع و بدون گرسنگی، طرفداران زیادی پیدا کرده‌اند. ایده ساده است: کربوهیدرات را حذف کنید و تا می‌توانید گوشت، تخم‌مرغ و ماهی بخورید. اما در کلینیک دکتر زهرا سپهری، ما روی دیگر سکه را می‌بینیم: بیمارانی که با وزن کمتر اما با دردهای شدید کولیک کلیوی و آزمایش‌های نگران‌کننده مراجعه می‌کنند.

به عنوان متخصص داخلی، باید به شما بگویم که کلیه‌های شما برای تصفیه حجم نامحدودی از ضایعات پروتئینی طراحی نشده‌اند. در این مقاله، مکانیسم خطرناک این رژیم‌ها بر سیستم ادراری را بررسی می‌کنیم.

تفاوت رژیم پروتئین بالا با کتوژنیک چیست؟

خیلی‌ها این دو را اشتباه می‌گیرند. در کتوژنیک تمرکز بر “چربی” است، اما در رژیم‌هایی مثل دوکان و اتکینز، تمرکز اصلی بر “پروتئین خالص” است. این تفاوت مهم است چون متابولیسم دفع چربی با پروتئین متفاوت است. پروتئین تنها درشت‌مغذی است که حاوی نیتروژن است و دفع نیتروژن، وظیفه انحصاری کلیه‌هاست.

چرا پروتئین زیاد باعث سنگ کلیه می‌شود؟ (مثلث خطر)

زمانی که شما بیش از نیاز بدن (معمولاً بالای ۲ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن) پروتئین حیوانی مصرف می‌کنید، سه اتفاق خطرناک در ادرار شما رخ می‌دهد:

۱. افزایش دفع کلسیم (Hypercalciuria)

پروتئین‌های حیوانی (گوشت قرمز، مرغ، ماهی) محیط خون را اسیدی می‌کنند. بدن برای خنثی کردن این اسید، از استخوان‌ها کلسیم برداشت می‌کند. این کلسیم اضافی باید از طریق ادرار دفع شود. تجمع کلسیم در ادرار، اولین قدم برای تشکیل سنگ‌های کلسیمی است.

۲. کاهش سیترات (The Stone Inhibitor)

سیترات ماده‌ای در ادرار است که از چسبیدن کریستال‌ها به هم و تشکیل سنگ جلوگیری می‌کند. رژیم‌های پرپروتئین معمولاً سطح سیترات ادرار را به شدت کاهش می‌دهند و سد دفاعی کلیه را می‌شکنند.

۳. بمب اسید اوریک

گوشت قرمز منبع غنی از “پورین” است که در بدن به اسید اوریک تبدیل می‌شود. افزایش اسید اوریک نه تنها خطر ابتلا به نقرس را بالا می‌برد، بلکه باعث تشکیل سنگ‌های اسید اوریکی در کلیه می‌شود که بسیار دردناک هستند.

طبق گزارش بنیاد ملی کلیه (National Kidney Foundation)، رژیم‌های غذایی سرشار از پروتئین حیوانی و کم‌فیبر، یکی از اصلی‌ترین ریسک‌فاکتورهای محیطی برای تشکیل سنگ کلیه محسوب می‌شوند.

فشار مضاعف: پدیده “هایپرفیلتراسیون”

حتی اگر سنگ کلیه نگیرید، مصرف طولانی‌مدت پروتئین بالا باعث می‌شود کلیه‌ها با تمام توان کار کنند (Hyperfiltration). این حالت مثل رانندگی مداوم با دنده سنگین و دور موتور بالاست؛ شاید در ابتدا مشکلی نباشد، اما به مرور زمان باعث استهلاک نفرون‌ها (واحدهای تصفیه کلیه) و پیری زودرس کلیه می‌شود. این مسئله برای افرادی که دیابت یا فشار خون دارند، فاجعه‌بار است.

رژیم دوکان و اتکینز برای چه کسانی ممنوع است؟

• افرادی که سابقه حتی یک بار سنگ کلیه دارند.
• بیماران با کراتینین خون لب مرز یا بالا.
• افراد مبتلا به نقرس یا اسید اوریک بالا.
• افراد دارای کلیه تک یا پیوندی.

راه حل دکتر سپهری: تعادل، نه حذف

ما مخالف پروتئین نیستیم؛ پروتئین برای عضله‌سازی و افزایش متابولیسم ضروری است. اما مقدار و نوع آن مهم است. در متد درمانی ما:

1. محاسبه دقیق نیاز پروتئینی: بر اساس توده عضلانی و سطح فعالیت (نه مصرف نامحدود).
2. استفاده از پروتئین‌های گیاهی: حبوبات و مغزها که خطر سنگ‌سازی کمتری دارند.
3. هیدراتاسیون هوشمند: تنظیم دقیق آب مصرفی برای رقیق نگه داشتن ادرار.
4. تعادل اسید و باز: تجویز سبزیجات فراوان در کنار پروتئین برای خنثی کردن اسید حاصل از گوشت.

سلامتی کلیه‌های شما ارزشش را بیشتر از کاهش وزن چند کیلویی موقت دارد. برای دریافت یک برنامه غذایی که هم شما را به وزن ایده‌آل برساند و هم محافظ کلیه‌هایتان باشد، همین امروز نوبت خود را رزرو کنید.

دریافت رژیم کاهش وزن ایمن (محافظ کلیه)